Ποντιακή: Η διάλεκτος που κρατά ακέραιες τις αρχαίες ελληνικές λέξεις



Νίκος  Κωνσταντινίδης

εκπαιδευτικός

 

Ποντιακή: Η διάλεκτος που κρατά ακέραιες τις αρχαίες ελληνικές λέξεις

     Η λέξη ιστορία, εκτός από τη γνωστή ετυμολογική της ερμηνεία, την παραγόμενη εκ του αρχαίου ρήματος «οίδα», που θα πει γνωρίζω, έχει κι άλλη μία. Και συγκεκριμένα αυτήν, που αναφέρει ο Πλάτωνας στο Μενέξενο,σύμφωνα με την οποία «ιστορία» σημαίνει το γεγονός που σταματά τη ροή. (Από το
ίστησι, τρίτο πρόσωπο του ρήματος ίστημι+ρουν). Η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου, έχει αναμφίβολα όλα εκείνα τα γνωρίσματα, που όχι μόνον σταμάτησαν, αλλά και άλλαξαν τη ροή πολλών πραγμάτων.
    Άλλωστε, η ιστορία των Ποντίων είναι εν πολλοίς κοινή με την  ιστορία των Ιώνων, την ιστορία της Βυζαντινής και της μεταβυζαντινής εποχής. Είναι η ιστορία των αετών της Τραπεζούντας και των οπλαρχηγών του -21: Των Κομνηνών και των  Υψηλάντηδων. Είναι  ο ξεριζωμός, η γενοκτονία και η μακραίωνη παρουσία των Ελλήνων στον ιστορικό αλλά συνάμα και μαρτυρικό Πόντο.
     Είναι αλήθεια πως η ποντιακή διάλεκτος, αποκομμένη από νωρίς από τη μητροπολιτική Ελλάδα, διαφύλαξε πολλές λέξεις της αρχαίας ελληνικής ατόφιες, γιατί έμεινε  ανεπηρέαστη από την κοινή νεοελληνική.
     Είναι επίσης αλήθεια πως οι λέξεις αυτές, όχι μόνον κοσμούν την ποντιακή, αλλά ζουν κι αναπνέουν μέσα αυτήν,  καθόσον υπάρχουν στο καθημερινό της
λεξιλόγιο.
      Η εκπαίδευση στον Πόντο  οριοθετείται επίσημα από το 1682, όταν ιδρύθηκε το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας από το Σεβαστό Κυμινίτη.
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, στην εποχή που στη μητροπολιτική Ελλάδα όλα «τα ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», στον Πόντο η ελληνική παιδεία ανθούσε. Κολλέγια, σχολές, εκκλησιές και μοναστήρια με πλούσιες βιβλιοθήκες «έσωσαν» την ελληνική  γλώσσα, όπως και πλήθος από αρχαία και βυζαντινά χειρόγραφα. Να θυμηθούμε πως στη μονή της Παναγίας Σουμελά το έτος 1873 ανακαλύφθηκε το πρώτο χειρόγραφο του έπους του Διγενή Ακρίτα.
      Tα σχολεία όλων των βαθμίδων που λειτουργούσαν στον Πόντο, πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ξεπερνούσαν τα 1.000. Ανάλογος ήταν
 κι ο αριθμός των μαθητών την αντίστοιχη εποχή που έφθανε τους 60.000. Κάθε ελληνική κοινότητα που αριθμούσε πάνω από 10 οικογένειες διατηρούσε σχολείο.
       Ακόμη, το γεγονός ότι ο αρχιμανδρίτης Άνθιμος Παπαδόπουλος, ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής στη συγγραφή του «Ιστορικού Λεξικού της
Νέας Ελληνικής», καθώς επίσης συγγραφέας του «Ιστορικού Λεξικού της Ποντικής Διαλέκτου» όπως και της «Ιστορικής Γραμματικής της Ποντικής Διαλέκτου»,
φανερώνει το υψηλό επίπεδο της μόρφωσης στον Πόντο.
       Επιπλέον σημαντική ήταν η βοήθεια που πρόσφεραν οι Πόντιοι λογοτέχνες, που με το έργο τους κράτησαν το πολιτισμικό και το πατριωτικό φρόνημα των προγόνων μας ακμαίο. Να πούμε ότι μεταξύ των φοιτητών που πλαισίωσαν τον ιερό λόχο του Αλέξανδρου Υψηλάντη, κατά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, στις παραδουνάβιες περιοχές, πολλοί ήταν ποντιακής καταγωγής, που σπούδαζαν στην Ευρώπη.
       Χρέος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας, των ποντιακών συλλόγων και του ΔΙ.ΣΥ.ΠΕ είναι, η γλώσσα των προγόνων μας, η γλώσσα που μας κράτησε δεμένους με την παράδοση και τον πολιτισμό μας να σωθεί πάση δυνάμει.
       Για το σκοπό αυτό χρειάζεται να ορισθεί ένα «έτος καταγραφής» της ιστορικής μνήμης. Να καταγραφεί από κάθε σύλλογο χωριστά η περιοχή προέλευσης των κατοίκων του από τον Πόντο, η τοπική τους ιστορία και το γλωσσικό τους ιδίωμα. Να γίνει ακόμη η συλλογή στοιχείων και η ψηφιοποίηση φωτογραφιών, που θα αποτελέσει βάση δεδομένων, η οποία θα αξιοποιηθεί από τους ιστορικούς της εποχής. Επιπλέον, να ζητηθεί από το Υπουργείο Παιδείας και Δια Βίου Μάθησης να ενταχθεί στο μάθημα των Νέων Ελληνικών ενότητα που θα περιλαμβάνει ένα κείμενο από κάθε νεοελληνική διάλεκτο.(Ποντιακή, Καππαδοκική, Τσακώνικη και Ποντιακή), έτσι ώστε οι μαθητές να αισθάνονται  περήφανοι για τη γλωσσική καταγωγή τους.
       Η δημιουργία πανεπιστημιακών εδρών για τη μελέτη της ιστορίας, της γλώσσας και του πολιτισμού των Ελλήνων του Πόντου γενικότερα, σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, είναι εκ των ων ουκ άνευ. Για τη διδασκαλία της ποντιακής διαλέκτου έχει ήδη αρχίσει μια προσπάθεια σε επίπεδο δήμων από το Σύνδεσμο Ποντίων Εκπαιδευτικών, της οποίας τα αποτελέσματα είναι ήδη θετικά. Το έργο αυτό  πρέπει να συνεχισθεί, για να μην χαθεί η ποντιακή διάλεκτος. Η διάλεκτος που κρατά ακέραιες τις αρχαίες ελληνικές λέξεις….

 

                                  
( *Μέλος ΔΣ της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων)